Van Thans naar Toen
Presentatie door Marco Moerland
Sommige presentaties groeien ongemerkt uit tot een traditie. Zo ook Toen en thans, waarvan vijfentwintig jaar geleden de eerste editie werd verzorgd. De dia’s die destijds de actualiteit vastlegden, behoren inmiddels zelf tot het verleden. De tijd heeft de rollen omgedraaid: wat ooit eigentijds was, is nu historisch.
Zoals een tram van een ringlijn na een dag rondjes rijden terugkeert naar de remise, zo bereikt ook deze reeks haar rustpunt. De cirkel is rond. Deze bijeenkomst vormt de laatste aflevering van Toen en thans, een waardige afsluiting van een serie die u meenam langs spoor- en tramwegen in binnen- en buitenland.
Voor de pauze richten we de blik op het heden met een selectie digitale opnamen uit 2026. In Rotterdam ontmoeten we een kleurrijke verzameling museumtrams die de rijke geschiedenis van het stadsvervoer tot leven brengt. Bij de Stoomtrein Katwijk Leiden maakt de markante, vierkante tramlocomotief Vrijland na lange tijd weer haar opwachting op het spoor.
In Bremen vieren we 150 jaar tramgeschiedenis, met een gevarieerde reeks historische trams. Een bijzonder moment is ook het gastoptreden van de Wismar-railbus van de Museum Buurtspoorweg op de Delmenhorst-Harpstedter Eisenbahn. Juist daar begon het voertuig in 1936 zijn lange en bewogen loopbaan, waardoor dit gastoptreden een historische lading krijgt.
Na de pauze stappen we letterlijk een kwart eeuw terug in de tijd. De beamer maakt plaats voor de diaprojector en we reizen aan de hand van opnamen uit het jaar 2001 door een Europa dat op veel plaatsen ingrijpend is veranderd. We bezoeken trambedrijven en particuliere spoorlijnen in Tsjechië, Oostenrijk, Duitsland en Zwitserland en zien smalspoorlijnen die inmiddels uit het landschap zijn verdwenen. In de Franse Ardèche rijden de karakteristieke Billard-motorwagens over adembenemende trajecten, waar spoor en landschap een onvergetelijke combinatie vormen.
Frankrijk bevindt zich dan midden in de wedergeboorte van de tram. We maken kennis met de fonkelnieuwe tramlijnen van Orléans, Lyon en Montpellier. Wie deze beelden nu bekijkt, ziet het begin van een succesverhaal: moderne tramnetten die inmiddels niet meer weg te denken zijn.
Ook Oost-Europa blijkt in de afgelopen vijfentwintig jaar ingrijpend veranderd. De Krim behoort in 2001 nog tot Oekraïne en in Jevpatoria rijdt de tram haar vertrouwde rondes. We bezoeken daarnaast trambedrijven in de Donbas die inmiddels door de oorlog tot stilstand zijn gekomen. Juist daardoor hebben deze opnamen een bijzondere documentaire waarde gekregen.
De reis eindigt in Polen, waar smalspoortreinen in de herfst van 2001 nog suikerbieten vervoeren, een tafereel dat toen heel gewoon leek, maar inmiddels volledig verdwenen is. Het zijn beelden die laten zien hoe snel spoorwegen, steden en landschappen veranderen en hoe waardevol het is dat ze destijds zijn vastgelegd.
Deze laatste editie van Toen en thans is daarmee veel meer dan een nostalgische terugblik. Het is een reis door vijfentwintig jaar tram- en spoorhistorie, langs verdwenen lijnen, jubilerende bedrijven, bijzondere voertuigen en een Europa dat voortdurend in beweging is. Een passend eindstation voor een reeks waarmee gepoogd is om u een kwart eeuw lang te inspireren!